Söfn

Íslenska
Nynorsk
Esperanto

Persónuvernd:

Vefurinn safnar engum upplýsingum um notendur sína. Leturgerðir eru frá Google sem skráir notkun á þeim.
Vefkökur (cookies) eru aðeins notaðar til þess að halda utan um innskráningar þeirra sem annast efnisstjórn.

Flokkavísur eða Heilræðavísur ...

Fyrsta ljóðlína:Fjórar frægar stýra
Bragarháttur:Dróttkvætt
Viðm.ártal:≈ 1600
Flokkur:Heilræði

Skýringar

Flokkavísur eða Heilræðavísur
út af fjórum mannkostum og dyggðum sem kallast:
Prudentia Speki/Viska
Iustita Réttvísi
Fortitudo Hughreysti
Temperantia Hófsemi
Af hvörjum allar aðrar dyggðir og siðsemdir fram koma og upp spretta.
Í vísuorð samsett og snúin af síra Jóni Bjarnarsyni.
1.
Fjórar frægar stýra
frómleik, veg og sóma
allra manna í milli,
marghæfar til gæfu.
Fríðum fylgir systrum
fjöldi af dyggðum völdum.
Þær prýða dýrum dáðum
dreng þann eftir gengur.
2.
Forsjál er hin fyrsta,
flokk dýrum vel stýrir,
samjafn síðan nefnist
sanngjörn Réttvísi önnur.
Hér með heitir hin þriðja
Hughraust með lund trausta,
Fjórða hófið hirðir,
hæfilát í máta.
3.
Skyldi ungdóms öldin
áður sagaðar dáðir,
fjórar fúslega læra
er forprís af má rísa.
Vel fallinn í elli
er sá þessum náir.
Eg vil lýðum ljóða
lystugur flokkinn fyrsta.
Fyrsti flokkur dyggða og mannkosta.
Guðs ótti
1.
Upptök æðstrar speki
íþrótt er Guðs ótta,
gjöf þá hvör sem hefur
er hygginn og aldyggur.
Hæg sjá herrans augu,
hugar rann og verk menna,
þjóð skal hér við hræðast
og hafna löstum jafnan.
Elska Guðs og trúin
2.
Unn þú með ást sannri
einvalds Drottni hreinum,
á treyst og bið Kristum
er oss vann lausn á krossi.
Góðverk, gegnar ræður,
gjörða máltíð hvörja,
efn þú í hans nafni
ætíð með þakklæti.
Allt að gjöra í Guðs ótta
3.
Verk þótt vinna orkir
víst fyrr en það byrjar,
bið Guð fyr þér greiða,
gefa náð, heill og dáðir.
Svo störf sé þjóð til þarfa
þakknæm og vel ræmist,
góð og gagnleg iðja
get eg svo lukkist betur.
Að byrja ekkert yfir megn
4.
Áður en efnar smíði
aðgættu hvört mættir
síðan sjálfs af dáðum
sæmilega framkvæma.
Um megn öngvum hagnar
afl við stein að reyna,
þjóð að þér mun hæða
þín ef orkan dvínar.
Gott að læra og Guðs or[ð]s þjóna að heiðra
5.
Vísdóms sætum seimi
safna skaltu jafnan
meir en öðrum aurum,
óvölt viskan prófast.
Orð Guðs og þinn hirðir
eyrum gjarnan heyri,
heyrn því léð er lýðum,
að lærum vér hvað oss bæri.
Foreldra að heiðra
6.
Föður þinn haf í heiðri,
hýrugóður sért móður,
unn þeim, þeirra kenning
þú geym en ei gleymir.
Auðmýkt eftir leiðir
ævi langa gæfa,
annars er þín minni
auðnutryggð og dyggðir.
Hygginn sonur og heimskur
7.
Sinn föður sanngleður
sonur hygginn og dyggur,
auðlegð, hefð og heiðri
hann veldur foreldrum.
Styrfinn, óvitur arfi
er þeim bann frá seimi,
angur ómegð þyngri
og óhróður hjá þjóðum.
Börn upp að fæða
8.
Börn vel upp að ala
allvæn dyggð má kallast,
starf, auður og atgjörvi
alþýðu mann prýðir.
Ungur skal fyrst fanga
frægð af mennta nægðum,
dáð og drengskaps heiður
dreng þá helst því lengur.
Að hlýða góðum kenningum og kenna fáfróðum
9.
Haltu í hófi stilltur
hag þinn þar hjá svinnum,
er listir og lærdóm traustan,
lífs bót mættir hljóta.
Inntak visku veikan
viljandi gott skilja,
þeim er kenna kunnir
kenning leiðréttingar.
Það öðrum býður halt sjálfur
10.
Hvað þú halda býður
hvörn dag kennslu börnum
áttu siðsemd setta
sýna í verkum þínum.
Höfuðið gaum ef gleymir
galið og óvit talar,
útlimir allir villast
svo enginn rétt framgengur.
Að forðast fagurmæli
11.
Varastu viðsjárgestinn,
veiðimann lát þér leiðan,
sem hunang hefur á tungu,
hann finnst í raun annar.
Brauð ein hönd hans sýnir,
hin leynir þó steini,
sínum oft orðum reynist
ólíkur margur dóli.
Að sjá við fölskum mönnum
12.
Betra er maður að mæti
mörgum fljúgandi vörgum
en óheilum manni
er orð sæt frammi lætur.
Dautt hræ hrafna mettar,
hræðast hvörn er stæði
hinn mjúkorði munnur,
mönnum lifandi grandar.
Í borgun að ganga
13.
Vítum og vondu sæti
varna skaltu þér gjarnan
útgjöld undir að játast
yfir megn nökkurs vegna.
Sá svo fótlegg lætur
löngum í stokk þröngvan,
oft fær aura sviptir
örsnauður til dauða.
Viska er betri en afl
14.
Betur stoðar í stríði
stöðug viskan og dugur
heldur en garpar gildir,
gott sverð, traustar gerðar.
Eyðir einn með ráðum
ákefð margra stráka,
laust má lýður treysta
liðshóp heimskra glópa.
Góður vilji er sigursæll
15.
Þeim best verk sín vinnast
vilji greiður sem leiðir,
öll þá erfitt falla
er mest nenning brestur.
Þakknæm þeygi reiknast
þörf en nauðug störfin,
lostug leyfa flestir
leið ef koma af reiði.
Lofa öngvan nema þess sé vel verður
16.
Aðgæt ef þú veitir
einum lofstír hreinan,
virðing, upphefð orða,
æruverður hvört væri.
Drengir launa löngum
lýtum sæmdir nýtar,
heiður hlýðir góðum,
hann spillir þeim illa.
Lát ekki hjarta þitt í ljósi fyrir hvörjum manni
17.
Hug þinn hvörjum manni
hirtu síst að birta,
kost eða leynda lesti
lát þú kyrrt að játa.
Þinn ef þegir munnur
um það sem mætti skaða,
illt þá um þig bullta
ei kann nökkur annar?
Seg ekki leyndarhluti vinar þíns
18.
Hugfast hvör þér treystir
heimugleik að geyma,
haltu hvað þið mæltuð,
hreina dyggð og tryggðir.
Heift hans enn þótt aftur
áreiting þér veiti,
lát það ei þig etja
einkamálum að brjála.
Valdstétt vandi fylgir
19.
Að geym áður í tíma,
ef þú skyldir hefjast
hátt til heiðurs stéttar,
hvað þig kann að skaða.
Þess hættara hvör dettur
á hæð sem ofar stæði,
vandann vegsemd bindur
víst hægri þeim lægra.
Klók kvinna og fagurmælt
20.
Munni klókrar kvinnu,
kæti og orðum sætum
hlýð og trú þú trauður,
tál því fyglir máli.
Við segg sinnisstyggvan
sæmra trú eg að búa
en blíðláta brúði
sem blygð veit ei né tryggðir.
Í tíma skal lækningar leita meini hvörju
21.
Kaunum og krankdóms meini
kvillar áður en spillast
bótar er best að leita,
brátt sem fljótast mátti.
Leiðir dvöl í dauða
dreng ef þreytt er lengi
ungdóms athöfn ranga
aðgæt snart að bæta.
Vinur góður í neyð
22.
Þann er krankdóm kennir,
kvíðu og hugraun stríða,
huggar og gleður glöggvast
góður samlags bróðir.
Yfirgefa víst varast
vin þinn í neyð sinni,
styrk með vilja og verki,
veit sjúkum og stoð mjúka.
Ekki er hygginn hægt að veiða
23.
Vænti eg varla henti
veiðinet að breiða
fyrir slæg fuglsins augu,
fang mun erfitt ganga.
Líka visku veikum
veit eg þó til leiti
vitran og aðgætinn
ekki vinnst að blekkja.
Skipti og býti við slægan mann að eiga
24.
Heft þér að hafa skipti,
hvörki lag né kaupslagan
við þann raunar reynist
rétt slunginn til pretta.
Góss það er greiðir þessum
gjörir vel fær að selur,
glatað þér gjörla vitir,
gott er að sjá við spotti.
Að afla og kaupa í réttan tíma
25.
Forða bús og birgðir
best er að kaupa mestar
á meðan efnin stoða
og engin neyð að gengur.
Viljir fæðu fala
fort þegar sækir skortur
ei mun tækur tími,
tíð þú harða bíður.
Alla daga forsjáll fær lofstír góðan
26.
Forsjáll fram í elli
finnur lof af svinnum,
góður og gegn í ráðum,
gæfuna fær um ævi.
Læt eg hofmann heita,
hann er breytir þanninn,
sé þeim gagn er geymir,
grandlaust flokkur standi.
Annar flokkur.
1.
Annan flokk eg inni
aldýran þeim stýrir,
sanngjörn sú má kennast,
sjálf prísuð Réttvísi.
Fræg hún dreifir drjúgum
dyggð um landa byggðir,
hlýðinn hennar ráðum
hann mun frómur sannast.
Að vera réttlátur í orðum og gjörðum
2.
Raust réttlætis fyrsta
róm þann hefur í dómi,
annar að öngvum vinni
órétt, mein né pretti.
Hafi sitt hvör það átti,
hafni röngu jafnan,
það eitt öðrum bjóði
er sér vill gjört vera.
Skil þú sökina áður en dæmir
3.
Ósáttum yfir settur
eigir þú dóm að segja
sting á úrskurð öngvan
áður en hlýðir báðum.
Annars kappinn kunnur
kallast rétti halla
en þótt efna kunni
álykt sanna á máli.
Illa kynntum enginn trúir þó satt segi
4.
Ef mann áður vinnur
óráðvendni stóra,
fanginn löstum lengi,
lygi og þjófnað drýgir.
En þó segi hið sanna
og sakvar verða taki
ill kynning því olli
að ódreng trúir þeim enginn.
Elska dyggð og alla mannkosti
5.
Ætíð lát þér leiða
lygð en stunda dyggðir,
geðmjúkur, guðrækinn,
gæt vel lítillætis.
Heill, trúr og hreinn í öllum,
haldinorður, friðvaldur,
góður og gegn í ráðum,
gæfur og sniðinn í hæfi.
Annast nauðþurft volaðra
6.
Eitt vil eg einkum votta,
ætíð skyldir gæta,
voluðum veita hæli,
vægð og liðsemd hægðar.
Þá mun á þekkum tíma,
þjóðvaldur laun gjalda,
að vinsæll hafir þú hylli
á hæðum og jörðu bæði.
Þekktu sjálfan þig
7.
Sjálf náttúran setti
sannan hvörjum manni
skaplöst einn sem oftast
á stríðir mann tíðum.
Valla ver sig föllum,
vill þó stundum stilla,
þann er þörf að kennum
þó til yfirbótar.
Guð steypir ranglátum en hefur þá hann óttast
8.
Óguðrækið æði
og dramblæti mætir
hatri á himna setri
en hörðum dómi á jörðu.
Almáttugan að óttast
er slóð lífsins góða,
eilíf sæmd og sæla
sönn hjá Guði og mönnum.
Sælir eru hreinhjartaðir, hinir heillalausir
9.
Þjónum hjartahreinum
heitir Guð að veita
náð og blessan bæði
best líf gefur flestar.
En ómildum mönnum
eyðir Drottins reiði,
týna þeir lukku láni
líka og himna ríki.
Iðran sé af ófölsku hjarta
10.
Þegar vending frá vondu
vinnur skaltu minnast,
að vond orð bót eigi binda,
best er raun á flestu.
Hug lát trútt ei tregan
tállaust fylgja máli,
aflát hafir þú heitið
haldir lífs um aldur.
Varastu þjófnað og vesælan dauða
11.
Aura stuldur stóri
steypir manni í sneypu,
því fær þröngva snöru
þjófur og gálgann prófar.
Hátt fyr handa pretti
hangir og ber langa
háðung hunda dauða,
hann svo forðast annar.
Hjálpa þú helstöddum hafir þú mátt til
12.
Annan ef þér vinnur
auðvelt leysa af dauða
en þú þjáðum manni,
þverneitar hjálp veita.
Hann af harðúð þinni
helferð ganga verður,
því mun á þig auman
allstór skuldin falla.
Sá sem gleymir foreldrum en getur þó bjargað verður straffaður
13.
Drengur hvör eð ást öngva
endurgeldur foreldrum,
neyð þau lætur líða
þó liðs megn sé hjá þegni.
Hann mun þá kvöl kennir
kallandi heyrast valla,
margt Guð mönnum líður,
minnugur vill þó finnast.
Haltu heit og lofanir
14.
Varastu leiða lesti,
lukkubannið manna,
tryggð og trúnað bregða,
tál það grandar sálu.
Heit þín hvörjum játuð
halt með dyggð óvalta,
mætast muni þá hljóta
mannorð og prís sannan.
Ærlegur og merkur öðlast heiður en ótryggur smán
15.
Málglöggur mun dyggur,
merkur og trúr í verkum,
heiður og hylli góða
hreinsinnaður mun finna.
Ljótt er að luma á prettum
líka og vin sinn svíkja,
hunang hafa á tungu
en hreinum óheill reynast.
Entu lofun enn þó þig það bagi
16.
Loforð öðrum gefið
ógrandað skal standa
en þá forföll finnast
full sök afturtöku.
Fljótur hafir þú heitið
hvað þig meir má skaða
heldur en hinum valda
hagnaði og gagni.
Lofun kúgaða er leyft að rjúfa
17.
Finnast efni önnur
er þig vítum verja,
níta ef nökkrum játar
nauðugur lofun trauða.
Eða af dáðadaufum
dreng með vélum fenginn,
prófuð raunar rjúfa
réttlát lögin þetta.
Haltu best hvað heitir Guði
18.
Hvað sem hefur þú góðum
heitið Guði að veita
bind á bestan enda
brátt án undandráttar.
Leið er lofun þjóða
ef líður og bregst þá síðan.
Drottni ginning gumna
geðþekk virðist ekki.
Gott skal öllum gjöra
19.
Sett hefur soddan háttu
sanngjarn skapari manna
að styrkur og stoð hans verka
stæði þjóðum til góða.
Gjörði og heimsins hirðir
hvörn manna fyrir annan,
einn svo að öðrum gjarnan
inni gagn að vinna.
Illur er sá aumum styrks í eymdum synjar
20.
Ranglátur hvör heitir,
hann er aumum manni
náð í nauðsyn stríða
neitar beðinn að veita.
Mein í málum sýnir,
mótfall rétti hallar,
sleitinn laust að láta
lið þeim þrykkist niður.
Ríkdómi með rangindum að safna
21.
Auðsafn aldrei stofnir
með órétti né prettum,
fagra annars eigu
ekki láttu þig blekkja.
Fallvölt endast illa
öfluð föng með röngu,
sjá þú auðs og iðju
endir hvar muni lenda.
Hvað húsbóndi skal hjúum veita
22.
Siðastjórn og sanngirni
sýn þú vinnuhjúum,
allt hvað átt með réttu
inn þeim er þér vinnur.
Lát hann ljúfu mæta,
lund ill skaðar stundum,
samlyndi ver vondu
værð nýjar mat drýgir.
Hvað velgjörðamanni veita skalt
23.
Mildleik mestan gjaldir
manni þeim er þér sanna
ást og aðstoð trausta
ætíð í té lætur.
Annan þótt ei kennir,
æra ef honum bæri,
virð hann vel í orðum,
víst frómur sá eð rómast.
Illt er vont rykti að hafa
24.
Vond kynning ver manni
vald né heiður að halda,
sveit á síst að játa
sæmdir illa ræmdum.
Mest ættu mannkostir
mæti hvörs að bæta,
ráðvöndum ber reyndar
rétturinn hárrar stéttar.
Dugðu fátækum, föðurlandi og ættmönnum og grönnum góðum
25.
Öreiga einkum dugir
er mest nauðþurft brestur,
mundu og móðurlandi
manndóms stoð að vanda.
Unn þú yfirmönnum,
ættrækir sem ættir,
þinn bæ, góða granna
gleð þú sæmdum meður.
Vingjarn við alla, vakti sjálfan sig
26.
Haltu í hófi stilltu
hvörn mann vin þinn sannan,
gæt þín vel við vítum,
varnaðu skaða gjarna.
Gæfð slægð hvör sem hefði
heims frið og spekt siða,
ugglaust hvör sem hyggur,
hann má löndin kanna.
Röng vog, stikur og mælir orka reiði
27.
Sálunni sínkur mælir,
svikul vog og stika,
gjöld bruggar, Guð styggir,
gefur róm þungum dómi.
Still svo í efnum öllum
að megir trúr segjast,
neyð bæta þeim biður
best mun ei að fresta.
Yfirgef ekki vin þinn í hans neyð
28.
Vin þinn virð þú sannan
vel af ástar þeli,
ef lukkan hann lækkar
lið gott skyldir votta.
Argur ert ef átt hvörgi
athvarf það þig batar,
vit það veldi betra
víða ef ann þér lýður.
Lastvar skyldi sá aðra lýtir
29.
Ef mann öðrum finnur
ávítur og lýti
sitt lof sjálfur votti,
sakvar í dagfari.
Ef lystir þig lesti
ljóta niður að brjóta,
tak fyrst til hjá næstum
og tín úr barmi þínum.
Barna agi og typtan
30.
Þvingaðu son þinn ungan
þarflegt nám að starfa,
lærðu hann leti að forðast
og latgæðis sjálfræði.
Oft mun illa vaninn
aldraður þess gjalda,
þrjósk, ótamin æska
elli sorg á felli.
Ungur það skal læra er gamall hafa skal
31.
Geym að í góðan tíma
gagn hvört best má hagna,
ungur afli fanga
ævinni til gæfu.
Hirðuleysið harða
hrollir mann í elli,
of seint heimskan hentar
hæruskotinn að snotra.
Hvör er sínum líkastur
32.
Hvað af öðru fæðist,
eins mynd og skaplyndi,
æ mun á sér sýna
sem getandi fremur.
Sæðið og mjólkin móður
mest veldur svip flestum,
tign og breytni bragna
blandar svo ungdóms vandinn.
Niðurlag annars flokks um Réttvísina
33.
Vinur minn, vil eg þér kenna
vareygð í dagfari,
góð ráð, giftu sæði,
gott með ótta Drottins.
Réttlætið raun játar,
róm þann kristnum sómir.
Gæt þess, því skal úti
þann veg flokkur annar.
Þriðji flokkur er um hughreysti og þær dyggðir henni eru tengdar.
Hugarhreysti
1.
Heitið hef eg að hnýta
hér við flokkinn þriðja.
Hóp þeim stýrir stórum
stöðug Hreystin hugar.
Mun sú mörgum reynast
mannleg dyggðin sanna,
vítt út rásir réttar
renna kvistir hennar.
Hennar er þörf í þrautum öllum
2.
Harka og hugarstyrkur
hvörja snilld við gildir,
alla sorg úti byrgir,
angur og kvíðann stranga.
Þann kost þegn ef brestur
í þrautum hjarta blautan,
hann má kvinnu kenna
en karlmaður telst varla.
Hrausta lund bugar raun engin
3.
Heiður er hefð og prýði,
hraust lund prettlaus fundin,
galli ef gjöf ei spillir
og Guðs náð stýrir ráði.
Geðs hægð hvör ei bregður
hál þó lukkan brjáli,
fátt mun heims af hættum
hans dug yfirbuga.
Stillingar vant er að stjórna lund sinni
4.
Varastu drengur dýri,
dug þótt hefðir hugar,
að lund ekki vönduð
ofbráð við þig ráði.
Spekt er mátinn maktar
mæðandi bráðræði,
þann hug hefur kvinna
að happ muni fylgja kappi.
Hygginn vinnur móð sinn með visku
5.
Kraft sinn hófi heftir
hygginn lyndisdyggur,
viskuna með manngæsku
móð sinn lætur vinna.
Illfús áfram geisar
áður en hlýðir ráðum.
Hugargöll hvörki stillir
hann sín og ei annars.
Illur maður gleðst af annars skaða
6.
Dárinn gjarnan gjörist
glaður af annars skaða
og mun eiga að vona
annað slíkt að kanna.
Unn þú góðum granna
og gagni hans samfagna,
stór neyð ef stallbróður
styggir, lát þig hryggja.
Leti og langir svefnar
7.
Hataðu leiða leti
er launill heillum spillir,
tímans gagni ei gleymir,
grunda þú hvað býr undir.
Svefn á sumri stofnar
sult vetrar ei betra,
hönd sú verki vandist
vinnur brauð þeim snauða.
Árvakur þrífst en fátækt lötum fylgir
8.
Árvakur sér eykur
alls lifnaðar þrifnað,
vol og varma hvílu
verkslækinn mjög rækir.
Hurð á hjörum hrærða
hagfellt járnið veltir,
í fletinu líka latur
liðugur snýst á hliðar.
Öll lukka er óstöðug og fallvölt
9.
Laust skal lukku treysta,
líður hennar blíða,
á morgun má syrgja
þó maður í dag sé glaður.
Láti hún mjög á móti
met þú von hins betra,
still svo upptekt alla
ending að vel lendi.
Vandi fylgir vegsemd hvörri
10.
Sértu í sæti virtu
settur hárrar stéttar
mundu að veg og vanda
vareygð undan fari.
Þó mun hættur heimur,
hallast maður af falli,
öngvum ætla eg lengi
ásthrein lukkan reynist.
Auði ei skyldir of mjög treysta
11.
Fast þeim fénu treystir
fall má búið kalla,
vís þegn vesalmagni
voldugan yfirbugar.
Auður alllítt stoðar
ef mest vísdóm brestur,
fátækum fullríkur
feginn mun þá hneigja.
Enginn er sæll fyrir sinn endadag
12.
Líf ef langa ævi
líður nauðir stríðar
vís fús vill þá kjósa
vist sem fyrst hjá Kristí.
Góðan gleður dauði
en grátur og sút er úti,
fullsæll fyrr ei kallast,
ferð stirð vondum verður.
Eftir lifir mannorð þó maður sé liðinn
13.
Geym að tækum tíma
tóm gott ei forsómir,
nafn þér stöðugt stofna
er stendur frá lífs enda.
Forverk fræg af hörku
og frómur mannorðs sómi,
minning leyfa langa
þá leggst hold manns til moldar.
Á ungum aldri skal læra það þarflegt er
14.
Bóknám í barndómi
best hlýðir mannprýði,
lát þig þeygi þreyta
þarflig verk að starfa.
Körsk á karlmanns æskan
kvelling veikrar elli
forlags fyrir að hugsa
fénýtt lífs til lykta.
Hyggindum safni sá heiður vill hljóta
15.
Hvörn sem hljóta girnir
heiður má ei leiðast,
vísindi vel að stunda,
veg þó kallir tregan.
Sá mun sem því gleymir
sómalaus í rómi,
forsmáð verður víða
vald ef heimskir halda.
Góðu þú fylgir en gakkt illu frá
16.
Fellur flest til heilla
frekt þeim gætir spektar,
fremur gott fylgir réttu,
framsýnn hatar vammir.
Klók er synd að svíkja,
sjáðu að þínu ráði,
unn þú ætíð sönnu,
öngvan vinn með röngu.
Oft einn löstur öllum spillir kostum
17.
Afbrot ef mann nýtan
eitt sinn henda kynni
miður mælist síðan
mæti hans ágætis.
Meir sæll sá mun kallast
er syndin fékk ei blindað.
Það lof þóknast niðjum,
þess nafn lifir jafnan.
Trú er traustar stoð í stórum mótgangi
18.
Sterk trú styðji hörku,
stríð neyð þá þér svíður,
geðraun grimmra meina
græð með þolinmæði.
Frægur af soddan sigri
sér prís verkar síðan,
þá mun þrefalt launað
þeim í öðrum heimi.
Fjórir finnast manns aldrar
19.
Fyrst frá burðar brjóstum
barnsaldur er haldinn,
á þeim öllum tíma
yngismenn vær kennum.
Fullorðinn að öllu
aldur hinn þriðji kallast,
kall hefur aumrar elli
art á fjórða parti.
Og jafnast við fjóra parta ársins
20.
Næring vex með vori,
vöxt kall eg barns allan,
sumarið sýnir blóma,
samlíkt æsku frama.
Haust líf algjörð ævi
í lag fengnum hagar,
vosfull vetrar elli
vinnur upp söfnuð hinna.
Iðja alla tíma nökkuð
21.
Ætíð iðkun nýta
eigir á hvörjum degi,
auður með erfiði
umgenginn helst lengi.
Hreint lof og lærdóms menntir
lostuga menning kosta
og þar um síð og snemma
sveitast eftir að leita.
Gef þig ekki að glysyrðum ríkra manna
22.
Auðugs óvör gæði,
orð sæt og blíðlæti
ginni þig ei því annað
undir býr það stundum.
Vingun gef og gengi
gildir meir en vildir,
lát ei litla mútu
laða þig undir skaða.
Lasta ei frekt það margir lofa
23.
Geyst ei ger þú að lasta
gott það margir votta,
né með lofi leyfa
ljótt það flestum þótti.
Feng þann fæst með röngu,
forsett rán og pretti,
samþykkur sért ekki
soddan vísu að prísa.
Forsmá þú eigi minni máttar
24.
Þann sem má sér minna,
ef megn þitt furðu gegnir,
frekt skalt ei forakta,
fallvallt afl er allra.
Löng sterk ljónsins harka
líður og bregst um síðir,
fullhuga þennan fallinn
fugl lítill þá slítur.
Valt er veraldar hjólið
25.
Verður svo varla á jörðu
voldugt megn í holdi
að mann annar minni
ei forhindra megi.
Velta af stóli stoltir
en standa vel ráðvandir,
hér finnst ei sú æra
er ekkert mein má hnekkja.
Tamur er barns vandinn
26.
Fræ það fyrst þú sáðir
felst enn síð upp rennur,
efnið æskan stofnar
einn veg dögunum seinni.
Sé kring ódyggð ungum
aldraður má þess gjalda.
Fersk fyrst gróin gæska
getur ávöxtinn betra.
Ber er hvör á bakinu nema bróðir eigi
27.
Trúr vin telst að væri
traust hlíf hryggvu lífi,
aðstoð best mun bróðir
býta ef efnin þrýtur.
Fléttað af fleirum þáttum
fast hald gjörir á basti,
samheldi gott gilda
gefur raun þá þörf krefur.
Lát öngvan hlut réttri einörð inni halda
28.
Láttu öngvan ótta
einörð þinni leyna
né ugg þinn munn þagga
að þagna yfir landsgagni.
Æra þín er að meiri
ættjörð ef stoða mættir,
hugprýði rík ræður
rétt þeim er vogar þetta.
Lát rétt ríkja jafnt yfir öllum
29.
Láttu lagaréttinn
lýð þeim þú yfir býður
öllum eins til falla
ómisjafnt í dómi.
Þjóð býr þá í náðum,
þyrmir spekt við sektum,
það mun fólki friður
og fær þú prís og æru.
Valdsmanna embætti
30.
Áttu hinn yfir setti
aganum svo að haga
þrjótum þungur í skauti
en þýður við hvörn hlýðinn.
Hógværð herrum jarðar
til heiðurs veginn greiðir,
dýrt er dyggðar skartið
drengjum of sjaldfengið.
Ekki á reiði að ráða orðum né gjörðum
31.
Kostur er haldinn hæstur
hug illan vel stilla,
skaði er ef skal reiði
skapbráð verkum ráða.
Spekt skal í öllu akta
og orð með skynsemd skorða,
frómur dyggðir dæmir
dýran seim í heimi.
Vinsæld er jafnan verði betri
32.
Forsjáll fólksins hylli
fé betri sér metur,
vinsæld veit sig gjalda
að vald hans stöðugt haldist.
Blíður byr af góðum,
bætir manns ágæti,
lið fæst brátt þó bresti
björg ef kemur af mörgum.
Girnstu góð ráð og muntu ei illa fara
33.
Góð ráð girnstu tíðum,
get eg metinn sért betur,
illa fallinn því fellur
frekt spekt hann ei mektar.
Varfærum vit stýrir,
vís prís af mun rísa.
Sniðkveðið brátt boðar
bið við flokkinn þriðja.
Fjórði flokkur um sparneytni/hófsemi og þær dyggðir sem henni fylgja.
1.
Verður flokkur fjórði
falur þeim er bítalar,
heitir sú hans skal gæta
Hæfilátur í gæfu.
Lætur mundangs máta
mælir hvörrar sælu,
sögð rót sannrar dyggðir
sjaldfengin ber drengjum.
Var og gætinn sé virða hvör í orðum og gerðum
2.
Orðum og framferði,
upptekt og ráðum mektar
láttu reglu rétta
raunskýr öllu stýra.
Máls ending mest grundar
margur fyrr en það byrjar,
ákafi án speki
óvörum býr snöru.
Yfir megn enginn nökkurn hlut gjöri
3.
Þeim er tregur taumur
togun stóra að voga,
sem þver sjálfs náttúra
sakar og ber til baka.
Langur lagar straums þungi
lýr þann móti stýrir,
gæt því gáfu að neyta,
gegna og fylgja megni.
Hvörnin tungu og tali hegða skal
4.
Háðlaus hvör sé ræða,
hyggileg öngvan styggi,
gleðisöm geymi tíma,
góð af dæmum fróðum.
Óhöstug án lasta,
úti byrgð sé sauryrði,
orðspekt hvör svo aktar
æ mun betur ræmast.
Oft bagar óþörf mælgi
5.
Mælginni mun fylgja
mein í nökkrum greinum,
mann vottar vitstuttan
sem vill ei né kann stilla.
Orðspar vitur virðist,
veit gagn máls og þagnar,
öllu hófið hæfir,
hvatvísi lítt batar.
Hygginn heyrir margt, hermir færra
6.
Fúsari finnst hinn vísi
fremur að heyra og nema
heldur en sagnir sannar
segja þó vel megi.
Tvö eru því eyru,
ein tungan mál greinir,
heyrn ei grandar gjarnan
en glaðorðan má skaða.
Hörð orð hvetja reiði en óstríð stöðva
7.
Hröð undirtekt orða
uppvekur heift freka,
gjalda glæðist eldur
geyst af slíkum neista.
Mjúk svör og máls speki
mæðir og stillir bræði,
vinnur mest með munni
maðurinn gagn og skaða.
Sjaldan er reiði réttvís
8.
Maðurinn mun í reiði
minnilegt lof ei vinna,
það er hvörjum heiður
hennar illindi stilla.
Hún réttsýni rænir
rangvís hefnda fýsir,
sú mun síst í dómi,
sannendum hjá lenda.
Hóf sé á hvörri skemmtan
9.
Hlátur og hvörja kæti,
heims svall, skemmtan alla,
brúkara lag og leika
lát allt vera í máta.
Sút og söngvum kátum
sín tíð hvörju hlýðir,
nem hvað nægir tíma
og neyt vel hófs að leita.
Sparneytni í mat og drykk
10.
Set þér mundangs máta,
matar neyslu og fata,
þér vinnur hóf hennar,
hraust líf, heilsu trausta.
Lyst brekar margs mikið
en maganum lítið hagar,
náttúru nauðþurft rétta
nægð þér láttu vera.
Súrt er lof í sjálfs munni
11.
Þitt lof þó vel mætti
þinn munn lát ei finna,
meir þér annar inni
æru ef verðugt væri.
Sjálfshól saurugt mælist,
segg nýtan mjög lýtir,
víst mun varla reynast
vís hvör er sig prísar.
Hygginn maður er hógvær en drussi drambsamur
12.
Vitur er lítillátur,
lundhreinn og frið stundar,
bæði fær lof af lýðum
og líka í himnaríki.
Metnaður víst vitnar
vitbrest manni mestan,
leiðir hann segg um síðir
á svell það hann mun fella.
Ósiðu illa forðist sá í friði lifa vill
13.
Vís hvör er vill sér kjósa
værðarhag og spekt daga,
læri sig vel að vara
vondum við göllum siða.
Háði og hjá að sneiða
og hvað bannað finnst annað,
þol mót þrautum setji,
það ráð stýrir náðum.
Forðast þú illra fljóða ástir
14.
Varastu vífa ástir
að vinni þitt ekki sinni,
með þeim mun þér koma
margt hvað þig má skaða.
Manns hold meiðir eldur
mjög sem hann við kemur,
snerti þær þitt hjarta
það skíð brennur síðan.
Annars eigu lát þér ei fagra þykja
15.
Mjög líst annars eiga
indæl hyggju blindri
en sín miklu minni,
misvitran það slysar.
Lyst og gleðinnar gustur
gengur og fæst hér enginn,
ramt gall að ei spilli
ætíð smekknum sæta.
Leynda lesti annars langi þig ekki að vita
16.
Leynd verk ljótra synda
lýs þú ei um að hnýsa,
þögn sú góðu gegnir
grandi þér enginn vandi.
Betur sómir sjálfs lýti
syrgjandi að byrgja
en þó öðrum kynna
því ekki er lás fyr hvekkjum.
Elska ekki auð né peninga
17.
Ættir þú ríkdóm réttan
er ríflega nægir lífi,
lát hófgefið hæfi
hafa taum á girnd aumri.
þessa lífs lukku góssi
laði sig enginn maður,
svo hann í hjartans grunni
heiminum seinna gleymi.
Ríkur ef ert gleym ekki fátækum
18.
Viðgang fáir fengið
fjarlægð nógar hægðir,
óvitur auðs af prettum
aldrei muntu haldinn.
Nema þú náðir auma
og næring snauðum tærir,
munu þér þessir vinir
þarfir í bænar starfi.
Torveld er farsæld bæði þessa heims og annars
19.
Nógan auða að eiga
og indæla heims sælu
bæði hér og svo síðar
segja menn auðvelt eigi.
Vareygð guðleg gjörir
gleði þeim er fer héðan
þolugar þrautir draga
þjóð til lífs hins góða.
Sú er eign er best að eiga sem nægir
20.
Hæg efni að eiga
atvinnu þó til matar,
náðugt er geðgóðum,
girnd ill ríkum spillir.
Þung hugsun hann þvingar,
hinn ber jafnan sinni
huglétt hvað sem bagar,
hæf er soddan gæfa.
Hygginn er herra auðæfa en heimskur þræll
21.
Ríkur reyndur að speki
ræður vel heimsins gæðum,
auð sér undir laðar
og ætíð þéna lætur.
Annar mannvits minni
Mammon sínum þjónar,
varastu við hann festa
visku part þíns hjarta.
Sæll er sá er gleðst af velfengnu fé
22.
Sæll mun sá ei kallast
sem frekt auður mektar,
utan sitt allt með réttu
og ærugóssið næri.
Hagar því heiðarlega
en hrellist ei þó felli,
lífið hefur í hófi,
hann fær lofstír manna.
Mat og föt að hafa nægist vel
23.
Felur þeim fulla sælu
fátækt jafnt sem nægtir
er nýtir og nægja lætur
náttúru þörf ásátta.
Hugur stór heimtir meira,
hnýtur við ef sér lítið,
gráð manns miklu eyðir
en mátinn er hæfilátur.
Öreigu lát aldrei hug þinn hryggja
24.
Öreign ættum fagna,
auður er hún Guðs sauða,
reikning ríkum þungan
rétt oss gjörir léttan.
Kraft synda hún heftir,
hug því að deigir dugir,
sútlaus sinnið kætir,
síður og hefndum kvíðir.
Heimur forsmár fátækan en heiðrar ríkan
25.
Fátækan og fjörveikan
forlíta margur þorir,
höfðingjum hvör tunga
heiður og lof vill greiða.
Misráðið mun tíðum
mannvit gáir að litum.
Gjör gott mest þeim mættir
á móti best af hljóta.
Oft bagar óþörf mælgi
26.
Óhæg byrði bagar
býti þau hvör sem hlýtur,
sem plóg og eins annars
á undirgefinn að stunda.
Hans eign að umskyggna
er freistingar neisti,
agn það ei lát megna
að ótrú heiðurinn brjóti.
Haltu í skemmtun skikkanlegan máta
27.
Sæki þig lyst til leika,
líf með skemmtan drífa,
skal hóf skammta leyfir
og skipa glaumi tíð nauma.
Virðing eykur öngvum
æðis mikið sjálfræði,
menn hefur sjálfs Guðs sinni
sett til æðri stéttar.
Heiðra þann gamla og gráhærða
28.
Fersk á ungdóms æskan
ærug að vera við hærur,
sig skal af hug hneigja,
hann fyrir æðra manni.
Hyggjan hvað ráðleggur
hlýða og fylgja síðan,
gamall grein á öllu
getur séð ungum betur.
Hvíld er gömlum hentug
29.
Öldung ef mjög þyngir
umfang vinnu strangrar
holl er hægð í elli,
hörð neyð gamlan deyðir.
Vísdóm, dyggða dæmi,
dáðugt lið í ráðum,
hugvitur hann skal þreyta
heldur en líkamans veldi.
Ærlegir siðir afla heiðurs
30.
Sýndu að siðanna vandi
sæmd vinni þér dæmda,
í orðum og framferði
ætíð spektar gætir.
Hreinlátur og hagnýtinn
hrekkvísi girnist ekki,
mest þó marghæfastan
máta á öllu látir.
Endi og niðurlag framsettra flokka.
1.
Ráð hef eg kennd í kvæði,
kort með orðum snortið.
Meina eg mörgum sýnist
mæt þeim vel að gæta.
Heilræðum hyggnir hlýða,
heimskir á móti brjótast.
Þjóð er þekk að fræða
þann sem gjarnan nemur.
2.
Neytt ef nökkuð mætti
nema þjóð hér af ljóðum,
heiðurinn hnígi að Guði;
hann verkar vit manna.
Sál mín honum hæli,
hjartað losni í parta.
Hér skulu flokkar fjórir
fullendaðir lenda.