Söfn

Íslenska
Nynorsk
Esperanto

Persónuvernd:

Vefurinn safnar engum upplýsingum um notendur sína. Leturgerðir eru frá Google sem skráir notkun á þeim.
Vefkökur (cookies) eru aðeins notaðar til þess að halda utan um innskráningar þeirra sem annast efnisstjórn.

Barngæludiktur

Fyrsta ljóðlína:Kvöðið er yfir börnum
Bragarháttur:Fornyrðislag
Viðm.ártal:≈ 1525
Flokkur:Jóðmæli

Skýringar

Kvæðið er gefið út eftir AM 720a 4to.
Sjá Barngæludikt
1.
Kvöðið er yfir börnum
kvæði þetta,
þeim sem við þurfa
þeirra muna.
Þegi þú og huggast,
þýðust barna,
geðug, þér ekki
gangi á móti.
2.
Drottin vil eg þess
dýran biðja
að þú spök verðir,
sprakkinn ungi,
og Máríu son,
mildan Jesús,
geymi þig, barn mitt,
svo þú grátir ei.
3.
Mun eg þig selja,
mey hin fríða,
guði á hendur
að hann geymi þín.
Hans bið eg umsjá
aldrei hverfi
af þér, hin unga,
um þinn allan aldur.
4.
Höfuð með hári,
hold með liðum,
brjóski og blóði,
beinum og sinum,
æðar og það innst er,
allt hvað þér fylgir
gef eg það á guðs vald,
góðu mínu barni.
5.
Þér skipti lukku
skaparinn allra,
jóðið góða,
*jöfur á himnum
unni þér.
Þar með allar dróttir,
faðir og móðir,
fljóð allra best.
6.
Þegar að hin unga
þýð kann að mæla
greiðist þér ávallt
gott á tungu
Jesús að nefna
og hans helga nafn,
blót og eiða
bið eg að þú forðist.
7.
Gefi það, barn mitt,
guð drottinn þér
að þú fljótliga
fróðleik kunnir
og íþróttir
allar hreppir
þær sem kvenmanni
er kringt að nema.
8.
Tiggja himins
trú þú fastliga,
það er grundvöllur
góðra verka.
Predikan hlýttu
prúðra klerka,
haf það jafnan
sem þú heyrir gott.
9.
Varast skalt þú,
vænlig meyja,
við guðs nafn leggja,
geðug, með öllu
hosk í lyndi,
við hégóma,
sá syndgast ei
sem so gjörir.
10.
Farðu til messu,
friðlundað jóð,
hlýð með trausti
tíðum öllum,
skrafa þú ekki,
skýr, neitt um það
þó að í kirkju
kappar ræði.
11.
Öngvir skyldu
ýtar stunda
ævi sína
nema að elska guð
og ónýtir
aldri sitja
svo að iðjulaus
enginn hittist.
12 Vertu oft næm
að nýtu verki,
postula eru það
prýðlig dæmi
nær sem Kristur
kallar fríða
gefi þinn anda
á góða iðju.
13.
Kenndu jafnan gott,
kæran, öðrum
og nem einninn
það sem nytsemd er,
stöðug vert þú
stolt að líta,
sá er mannkostur
mestur allra.
14.
Byrja vil eg
í barna huggan
stefið til handa
stoltu jóði
og biðja þess
blíðan drottin
að hann þig firrði
meinum öllum.
15 Lof bið eg syngist
af lýð snjöllum
himna stýrir
yfir heim allan
ævinliga
so aldri minnkist
almáttur þinn,
hæsti drottinn.
16.
Allir skyldu
ýtar falla
lágt á kné
með lofsöng frómum
fyrir ilmandi
ásján þinni,
engla gramur,
um allar aldir.
17.
Föður og móður
fast skalt þú unna,
gjöra það jafnan
af góðum hug,
en ef þau þurfa
þinna muna
þeim skalt þú ætítt
þjóna af hjarta.
18.
Styggðu þau aldrei
stolt að líta,
vertu vör um það,
vífið fróma,
brúðurin elska
þú bræður og systur
frændur auma
ef fljóð skal eflast.
19.
Vel skaltu una
þó enir volugir
frændur þínir
á fé segist,
gleð þú jafnan,
geðug í orðum,
vist þeim og drykk
veit með blíðu.
20.
Öfund skaltu
aldri fremja
þó þú sjáir
aðra í synd blífa,
reiði skaltu
ranga láta,
brúðurin unga,
í burt langt frá þér.
21.
Vertu trygg vinum,
vífið fróma,
örlát af fé
með hófi góðu
en fláræði
fremdu aldri
drepur það kostum
dróttum allra.
22.
Gjald þú þrálátum
gildlig andsvör
þeim sem ýtrust
á yfir að bjóða,
mundu aldri
mjög le[ngi]
0000000000
0000000000
23.
0000000000
hafið dropum,
haninn fjöðrum,
en himinn stjörnum,
sandur kornum
en sáldið götum,
fjöllin steinum
en fiskar vötnum.
24 Akrar stöngum
en eyjar fuglum,
sólin geislum
en sjórinn fiskum,
góð bók línum
en gamminn hljóðum,
skipið nöglum
og skógur kvistum.
25 Reið með vatni
og rekka meið
sólir tvennar
so er hilmirs hljóð
en leiðir úlfs
lagður spjóti,
ort er fræðið
og allljóst er það.
26.
Hagall með kauni
hætt nauð og björg
hné sól og ís
með hnífi stungin
hagall er mein
oft í fjöllum
en ræsirs holl
ráðið hljóti.
27 Barngæludikt
bragnar kalla
þetta kvæði,
það er harla stutt,
spök mun verða
sprundin arba
þegar það er
yfir þeim þrisvar kvöðið.
28 Mál skal so endast,
mey hin fríða,
gef eg þig á guðs vald
gamla og unga
en á enda
æðri ævi þinni
Kristur þín vitji,
kvæðið er nú úti.


Athugagreinar

1.–7. erindi samsvara 2.–6. og 8.–9. erindi í Barngælubálki.
5.4 jöfur] leiðrétt af útgefanda; í handriti er skipt milli lína án bandstriks: io gur.
7.8 kringt] þ.e. lagið.
8.
erindi samsvarar 72. erindi í Barngælubálki.
9.
7 ei] má skilja hér í merkingunni ‚ætíð‘ og er þá átt við þá synd að
leggja nafn guðs við hégóma; á hinn bóginn má skilja ‚ei‘ sem ekki og væri þá átt við að ekki syndgi sá sem varast að leggja nafn guðs við hégóma; sú merking stendur nær síðustu línunum í 56. erindi í Barngælubálki sem samsvarar þessu erindi. – 5 hosk] í báðum gerðum kvæðisins er ævinlega orðmyndin ‚hosk‘ í merkingunni ‚horsk‘ þ. e. ‚vitur‘.
10.
erindi samsvarar 39. erindi í Barngælubálki.
11.
erindi samsvarar 67. erindi í Barngælubálki.
12.
erindi samsvarar 78. erindi í Barngælubálki.
13.
erindi samsvarar 77. erindi í Barngælubálki.
14.
erindi samsvarar 18. erindi í Barngælubálki.
15.
erindi er stef sem kemur þrívegis fyrir í Barngælubálki sem 19., 31. og 43. erindi.
16.
erindi er hið eina í Barngæludikti sem ekki á hliðstæðu í Barngælubálki.
17.
erindi samsvarar 27. erindi í Barngælubálki.
18.
erindi samsvarar 28. erindi í Barngælubálki.
19.
erindi samsvarar 30. erindi í Barngælubálki. – Í framfærslubálki í landslagabók Íslendinga eru skýr ákvæði um skyldu manna að framfæra óvinnufæra eða févana ættingja sína og er hér til þess vísað, sjá Jónsbók. Ólafur Halldórsson gaf út. Kh. 1904, 100–108.
20.
4 synd] má leiðrétta í sæmdsamkvæmt 57. erindi í Barngælubálki sem samsvarar þessu erindi.
21.
erindi samsvarar 15. erindi í Barngælubálki.
22.
erindi er neðst á bl. 1v í handriti og vantar á síðustu tvö vísuorðin og síðan á kvæðið sjálft, óvíst hve mikið. Erindið samsvarar 14. erindi Barngælubálks sem þar er heilt.
23.
erindi hefst efst á bl. 2r í handriti og vantar á fyrsta vísuorð. 23.–28. erindi samsvara 88.– 93. erindi í Barngælubálki.
25.
Í erindinu er fólgið nafn skáldsins, sbr. 90. erindi í Barngælubálki.
26.
Í erindinu er fólgið nafn meyjarinnar sem ort er til, sbr. 91. erindi í Barngælubálki.