Söfn

Íslenska
Nynorsk
Esperanto

Persónuvernd:

Vefurinn safnar engum upplýsingum um notendur sína. Leturgerðir eru frá Google sem skráir notkun á þeim.
Vefkökur (cookies) eru aðeins notaðar til þess að halda utan um innskráningar þeirra sem annast efnisstjórn.

Rímur af Partalopa og Marmoríu 3

* Rímur af Partalopa og Marmoríu – Þriðja ríma

RÍMUR AF PARTALOPA OG MARMORÍU
Fyrsta ljóðlína:Sónar vínið vann að dofna
Viðm.ártal:≈ 1850
Tímasetning:1851
Flokkur:Rímur
1.
Sónar vínið vann að dofna,
viður sannað mál í ró.
Hringalín og halur sofna,
hvert í annars faðmi þó.
2.
Partalopi við það vaknar
var um bundið hryggðar mein,
hús var opið, svanna saknar.
Systir Mundilfara* skein.
3.
Brátt þá hreyfðist blóð í æðum,
beið hann skamma stundu þar.
Guðvefs reifðist góðu klæðum,
gekk svo fram um hallirnar.
4.
Hefnir kemur hara* blíða,
hryggð í laumi brjóstið tróð,
þangað sem að sætið fríða,
sögu rauma* skrifað stóð.
5.
Settist niður nú sem áður
njótur fleina* í þessum rann,
utan biðar frægðum fjáður,
fékk þar beina konglegan.
6.
Sem ólinur orðinn væri
alvaldandi keisari
yfir hina mikla mæri,
mönin banda því olli.
7.
Þóttist njóta nætur blíðu
nadda brjótur* þetta sinn,
yndishótin fyrir fríðu
flýði blótuð ótregðin.
8.
Eftir þessa endurnæring
er þá hafði fengið þar,
anda hressti menjamæring,*
mittið vafði reimarnar.
9.
Út þar fer sem inn um hafði
annað kvöldið fyrri hann,
burtstöng sér og band um vafði
beilsa öldung týgjaðann.
10.
Tíkar synir tamdir þrautum
tveir ei skildu manninn við,
eins ólinir út á brautum
æfðu snildar leikfangið.
11.
Hlupu móti herra sínum,
hjarta nótuð trygðin var,
hans að fótum fitla trýnum
fín með hótin auðmýktar.
12.
Gleði var, nú gleymdur skaðinn,
grátsins hari Mardallar
slyngur þar á gjarða glaðinn
getur farið leiðirnar.
13.
Angursfrí á Sviðris svanna,*
saddist plógi menntunar.
Heyrði gný og mælgi manna,
meinti nógann fjölda þar.
14.
Dagurinn allur út svo líður;
illri fór hjá sorginni,
fingra mjalla Freyrinn ríður,
frískum jór að borginni.
15.
Fer og sleipnir ferðum hamla,
folinn tréður hallardyr.
Sætið hleypur sitt í gamla,
sama skeður þá og fyr.
16.
Yndisgrónum geðs fögnuði
greyptust metin unaðar.
Svo var þjónað guðvefs guði
guð sem héti veraldar.
17.
Gekk í haginn hirðir seima,
hrakti gætinn bannið frá,
lék á daginn dýrs um geima,
dormar nætur frúnni hjá.
18.
Eitt sinn þegar vafðist voðum,
vébands Freyja þannig tér:
Breytanlegar skorður skoðum,
skal ég segja nokkuð þér.
19.
Faðir þinn er víst í voða,
við það berst á Óðinskvon
heiðnir slinnar* honum boða
hernað mesta skaða von.
20.
Marhöld heitir Hrekkjasmiður,
hari digur Bretalands,
höggur sveitir hey sem niður,
hefir sigrað krónu fans.
21.
Eftir París eina hefur,
ætlar snart að flýja á braut,
vísir þar ei væran sefur
vafinn harðri kvíða þraut.
22.
Far að hlynna föðum þínum
frétta spurn er sannferðug.
Ríkið vinna vaskleik fínum,
vita hvurn þú hefir dug.
23.
Bjóð þú einvíg Breta sjóla,*
brúk til nytja krafta þín,
ef að meira orkar dóla,
aftur vitja skalt þú mín.
24.
Ekki þó með öðrum hætti
en þú sért í mínum sal,
hyggju ró svo hafa mætti,
hvergi gleyma þér ég skal.
25.
Ei er spaug að ástir þínar
andinn þraugar hér um strind.*
Hjartataugar halda mínar
hirðir bauga þinni mynd.
26.
Lopi hneigir hjalið bera,
hugar dylur eigi sorg:
„Kominn feginn vildi vera,
vísis* til í Parísborg.
27.
Þíns fulltingis þarf eg njóta
þræðis eyjar ljósa rún,
og krafta slyngu konstra hóta“.
„Kvíð þú eigi“, sagði hún.
28.
„Eg skal flýta ferðum þínum,
fær þú grandlaus óska byr,
vanda lítið verður mínum
vísdóms anda nú sem fyr“.
29.
Valur Gillis fór á flótta,
Freys og Gefnar eðalsteins,
vonar milli voru og ótta,
værin svefna töpuð eins.
30.
Nóttin líður, fóru á fætur,
frú og sveinn í skyndingu,
tryggða blíðu tengdu rætur
trúskaps hreinni bindingu.
31.
Snýr á brautu blossa Rínar-
búinn -Gautur hermannssið,
förunauta finnur sína
flúna þrautum dyrnar við.
32.
Gulls var toppum tveimur fleira,
tvinna beðju gáfan vís,
þeirra kroppar linna leira,
lúðir fögrum handar ís.
33.
Randa Þórinn þáði glaður
þessa stóru virðingu,
sté á jórinn harla hraður,
hauðurs fór að girðingu.
34.
Fór tygjaður fyrir nausti
frægðar sælu hverja hlið;
margar glaður hlunna hrausti
hægri kælu brosti við.
35.
Gleypti Lopa, hunda og hesta,
hvalur ranga burða stór.
Hvarma dropar dala, besta,
drifu á langann ísu kór.
36.
Hans und brjósti boðinn freyddi,
bláa grípur dröfnina,
eyddann þjósti, lukkan leiddi
lands á gnípu höfnina.
37.
Skrímnis* tennur þessar þekkti
þengils arfi séðar fyr,
þanka fennur böl ei blekkti,
bjóst af karfa, lækkar byr.
38.
Laus við sæinn Lopi ríður,
löðri frýsa jórarnir,
þjórs um æginn ekki bíður,
ör hann fýsir hraða sér.
39.
Bretar djarfir borgum háu,
blóð út neyðir hari snar,
konungs arfann eigi sáu,
inn þá reið til Parísar.
40.
Heilsar föður hann ómóður,
hryggð að vanda fráskilinn,
faðmar Höður gullsins góður,
grátfagnandi arfa sinn.
41.
Ráðalaus í raunum megnum,
ræsir opinn dauðann sá,
harma klausur þylur þegnum,
þetta Lopi hlýðir á.
42 „Hvað er ráða? Hver vill bjarga?
Hver mun hnekkja minni frú?
Við ódáðamenn svo marga
megnum ekki að berjast nú.
43.
Og til morguns má því eigi
maður héðan ganga hvur.
Út á torgið tign ég fleygi,
tekinn fangi, kúgaður.“
44.
Lopi stundi sagði: „Særa
sorg og yftin sneypan vís,
svoddan undur hjartað hræra
Hlöðver giftist vanadís.*
45.
Láttu faðir sendisveina
sjóla finna grimmd aukinn,
veit ég það er vörnin eina,
vísir inna málsstofninn.
46.
Bjóð þú honum brúði hörga,
blíðu krýnist lýðurinn.
Eftir vonum fólið fjörga
fer að sýna trölldóm sinn.
47.
Guð himnanna góðan enda
gefur okkar máli nú,
þar mun sannast loks við lenda
lifi nokkur bæn og trú“.
48.
Þengill sagði: „Þú skalt ráða“,
þægann enda Guð um bað.
Strax að bragði frægðum fjáða,
fjórtán sendi menn af stað.
49.
Krökt af tjöldum Týs var kvinna,
Týrar axa brýndu sax;
því Marhöldur hugði vinna
Hlöðver strax að morgni dags.
50.
Gumar sáu gaurinn lasta,
gljáðann bráins smurningu,
þeir upp á hann heilsan kasta,
hann við brá með spurningu:
51.
„Hvert erindi hafið núna?
Hæfir synda dauðans vök“.
Seggir mynda svarið búna:
„Sönn að fyndir boð og rök.
52.
Prúður hari Parísborgar
prakt þó flýði mannfjöldi,
allra snarast út án sorgar
einvíg býður Marhöldi.“
53.
Hló þá Breta buðlungs* slægur,
byrjar hjalið máls um stig:
„Hlöðver tetrið nauða nægur,
nú skal ekki hræða mig.
54.
„Gram ég mana geit sem blauða,
gremju sína spjóts við él,
og láta Hrana logann rauða,
lífi mínu brenna hel.
55.
Enn að ríðast á við þræla,
ambáttanna lappana,
það er níðlag fjanda fæla,
fyrir manndóms kappana“.
56.
Sendir fóru, sögðu grami
sínum, orðin Marhöldar,
ei gjörast rór vann trygða tami
tyggi* horfði í gaupnirnar.
57.
Er hér nokkur sjóli sagði:
„Sörvareynir“, kallar hátt,
„við óþokka þann að bragði
þorir reyna vopna slátt“.
58.
Höldar neita Marhöld mæta,
móðlausir við þessa bón,
sinnuleiti kóngs ókæta,
kvíða fyrir dauða sjón.
59.
Hlöðvers arfinn frægðarfúsi
frekar talið máls af storð:
„Menn ódjarfir hér í húsi
hafa talað gleði morð.
60.
Eg skal finna karskann kauða,
kjörinn best eg til þess er,
honum vinna dapran dauða
Drottinn bestur hjálpi mér“.
61.
„Vil eg heldur“, Hlöðver sagði,
„hrygð og spottið fyrir mig,
og vera seldur banabragði,
barnið gott en missa þig.
62.
Marhöld digur deyð ei kvíðir
duganlegur, órækur,
hefir sigur hvar sem stríðir,
hans er vigur manntækur“.
63.
Lopi klæddist Hildar hami,
hvað sem tauta ræsir* vann,
mjög óhræddur móti grami,
miðjar brautir ríður hann.
64.
Marhölds þjónar Lopa líta,
lyndishraðir, mestir tveir,
skyggnir góna, skjöldinn bíta:
„Skal það maður“, sögðu þeir.
65.
Marhöld bjóst í Fjölnisflíkur,
fýsir nota happið þar,
fylltur þjósti risinn ríkur,
reiðar otur ferðtýgjar.
66.
Marhöld fylgdu frægð að hugsa
fernir átta riddarar,
dröslum sigldu sjó um uxa,
seggjum kátt í geði var.
67.
Marhöld bar á höfði hjálminn;
heldur þungan steinsettann,
morguns þar á Þjassasálminn
þegnar sungu lagnettann.
68.
Hringdu bjöllum hann í kringum;
hvítum silfur reimum á,
merktar köllun þorns á þingum
þegar gylfi sverði brá.
69.
Líkt var þessu skart á skildi,
sköglar verki stálbryddum:
Hjörs til messu milding vildi
meður sterkum riddurum.
70.
Gyrður sverði, burtstöng breiða
bar og spjót í hendi sér,
sporum herðir gotann greiða,
gylfa móti syni fer.
71.
Þekkir hann og þannig ræðir:
„Það er naumast afskúmið,*
allra manna her þig hæðir,
hjörs mig glauminn reyna við.
72.
Barn ert þú að aldri og afli,
ætlar þér að vinna mig,
aftur snú frá tyrfings tafli,*
táplaust er að vinna þig.
73.
Burtu far með föður þínum,
fljótt úr París kempan smá,
aftur þar fyrir augum mínum
ykkur varist láta sjá“.
74.
Gramson þagði, geðs ódæli
geisaðist að slyngum vom.
Loksins sagði: „Leyf eg mæli
lítið, fyrst eg hingað kom.
75.
Föður minn hér eg fyrir stríði,
fjörsandinn á meðan vinnst,
skyldugt er eg honum hlýði,
hofmóð þinn ég akta minnst.
76.
Guð sem hefir garpa fjölda
gjört að skapa heims um stig,
sá mun gefa heiðna hölda
hels í gapið fyrir mig“.
77.
„Mig forundrar“ Marhöld segir,
„mörgum hnekkir lundin stíf,
á deyðar stundu friði fleygir,
fæst til ekki þiggja líf.“
78.
Í því bili kemur karlinn
og kappar snjallir höllu frá,
sorgum dylur sinnis pallinn,
settust allir niður þá.
79.
Partalopi lýsir þori,
lætur svarið heyra sitt:
„Eg ei hopa hót úr spori,
hér skal varið ríkið mitt“.
80.
Marhöld reiður reis á fætur,
röskann þar á jórinn sté.
Sagði: „Greiður griða bætur
gjörum spara samfundi.
81.
Eg skal farga friði þínum
fær þú skissu máldjarfur.
En hver sem bjargar herra sínum,
hausinn missi smánaður.“
82.
Kongsson þiggur þessi gjöldin
þengil dýrann himna bað.
Marhöld tyggur skarð í skjöldinn,
skálma Týrar ríðast að.
83.
Sikling* höggur sóknarfljóti,
sýndist vogað lífi manns,
sendir skröggur sínu spjóti
í söðulboga riddarans.
84.
Gylta skaptið gekk í sundur,
gjörðist taptur sigur þar,
höggur aftur hilmis kundur,*
herrans kraftur með ’onum var.
85.
Kom í læri á lensu brjóti,
lagið fær hann beina stór;
eggin særir þjó á þrjóti,
þykkur nærist æðasjór.
86.
Dró til oddsins út úr sári,
yggur brodda framhjá reið,
spjótið loddi hrings í hári,
hari svoddan mælti um leið:
87.
„Góður drengur gef mér færi,
gagnsömum að taka spjót“.
Hinn kvað engin vegsemd væri
vopnlausum að berjast mót.
88.
Annað spjótið tyggi tekur,
týrinn hjalta að Lopa reið,
þorns við mótið þykkjufrekur,
það fór allt á sömu leið.
89.
Þriðja sinni hjörinn hrífur,
hilmir fast í vindinn sló.
Lopi stinna dör* af drífur,
dróst hann hast úr söðli þó.
90.
Hlöðvers kundur kasti þá hann
kipti meður handfimni.
Marhölds undir bringu brá ’ann
biturlegum eggþrymli.
91.
Fránum reið svo fák um mæri,
flýðu beinin jarðar stinn.
Tyggi heiðinn tapar færi
til að reyna þriðja sinn.
92.
Sverðið brotnar, hilmir hnígur
hauðrið á því benin sveið,
happið þrotnar, varð óvígur,
virðar sáu hvernig leið.
93.
Konginn þóttust vita veginn
vondsku snart í geðið brá,
átján sóttu öllu meginn
að honum Partalopa þá.
94.
Svo jarðfallið fékk hið tíða
frænings palla viðurinn.
Marhöld kallar: „Hættið stríða
hans er allur sigurinn“.
95.
Í forboði buðlungs skeður
bræðin verst í þrjótunum,
söklaust troða sveininn meður
sínum hesta fótunum.
96.
Gullfjaðraðann gamm þeir líta
grimmann, kelkinn* tilsýndar.
Selskap hraðir slinnar slíta,
sló þeim skelk í bringurnar.
97.
Vængjabreiður brá sér niður,
bófar ríma hringinn frá,
þar sem greiður vopnaviður,
vafinn svíma þvingun lá.
98.
Klónum greypti garpinn téðann,
glópum sýndi afreks megn,
flugs til hleypti frá þeim með ’ann,
fólskan píndi þá í gegn.
99.
Við Hlöðvers fætur fjaðra veifur,
flatan lætur, burtu fór,
karlinn grætur; hvergi hreifur
hjörva mætur sýndist Þór.
100.
Stundu síðar vakna vann hann,
við án mæðu rísandi.
Lofið fríða söng og sannann
sikling hæða prísandi.
101.
Hlöðver sagði: „Sigrað hefur
sonur minn fyrir drottins náð“.
Eigi þagði, þakkir gefur
þeim er himin skapti og láð.
102.
Marhöld biður: „Stöðug standi,
stjórn og fasta lögreglan.
Rúinn friðar gramson grandi,
göfugastur ríkið vann.
103.
Aldrei skal ég hingað herja.
hvergi breytist það ég set.
Tryggðar valið sjálfur sverja,
sjálfur veit það Mahomet.
104.
Niflung sæti næði hæsta
níðingarnir kaupið fá,
Marhöld lætur mél sem smæsta
mylja kvarnir dauðans þá“.
105.
Gylfar bundu góðar sættir.
Gramsson hrósar hver sem má.
Slitu fundinn, blíðu bættir,
báru ljósi seldust á.
– – –
106.
Heim í Frans með föður sínum
frægðum krýndur Lopi reið.
Hróðrar dansi hallar mínum,
hroðin týndist Austraskeið.
107.
Fjalla rjóðar Fáfnistróður
fáið góðann sérhvern dag.
Mjalla bjóður fingra fróður
fær þú óðinn minn í dag.


Athugagreinar

2.4 systir Mundilfara (mánans): sólin.
4.1 hari: konungur, höfðingi.
4.4 [Ath. handrit] [?]
5.2 njótur fleina: hermaður.
7.2 naddur: spjót eða vopn; nadda brjótur: hermaður.
8.3 menjamæringur: (mannkenning).
13.1 Sviðrir: Óðinsheiti. Sviðris svanni: jörðin.
19.3 slinni = sláni, linur maður og viðbragðsseinn.
23.1 sjóli: konungur.
25.2 strind: land, jörð.
26.4 vísir: konungur.
37.1 Skrímnir: jötunn.
44.4 vanadís: Freyja. [?]
53.1 buðlungs] > buðlungr [?]
56.4 tyggi: konungur.
63.2 ræsir: konungur.
71.2 afskúm: afhrak, úrþvætti.
72.3 tyrfingur: sverð; tyrfings tafl: bardagi, orrusta.
83.1 siklingur: konungur.
84.3 kundur: sonur, afkomandi.
89.3 dör: spjót, vopn.
96.2 kelkinn: þrár, þrákelkinn, óviðráðanlegur.