Söfn

Íslenska
Nynorsk
Esperanto

Persónuvernd:

Vefurinn safnar engum upplýsingum um notendur sína. Leturgerðir eru frá Google sem skráir notkun á þeim.
Vefkökur (cookies) eru aðeins notaðar til þess að halda utan um innskráningar þeirra sem annast efnisstjórn.

Um heimreið Jóns biskups Arasonar í Skálholt

Fyrsta ljóðlína:Frétt hefi eg til firða
Viðm.ártal:≈ 1550

Skýringar

Neðanmáls stendur í Biskupa sögum á bls. 478:
„Þetta kvæði er prentað eftir afskript með hendi Árna Magnússonar, í safni hans Nr. 236 í 4to, bls. 139–152, og hefir hann ritað það, sem hann segir, eptir pappírs handriti ekki alláreiðanlegu („ex charta quadam parum accurata“). . . . Jón Espólín (Ísl. Árb. IV, 32) ber Andrés Magnússon fyrir því, að biskupsmenn hafi nauðgað konu; það er ekki hér í kvæðinu.“
1 Frétt hefi eg til fyrða,
fríður gjörði að ríða
norðan nýtur herra,
náðugr þótti í ráðum.
Í Skálholt skyldi og vildi
skipta fólki giftu,
stillir hugði að stýra
stól sem norðr á Hólum.
2.
Gjörði göfugr herra
gumnum ætlun kunna,
hvort skjöldung skyldi halda
skýr með sínu liði:
suðr um land að sækja,
svinna menn að finna,
rekka hreysti reyna
og ráða þá frá láði.
3.
Þeysti þófa hundi
þjóð um dagana fjóra
beint um brautir langar,
brátt kom dægrið átta.
Keyrðu Kjalveg norðan
kátir men í máta,
beint í Biskupstungur
bragnar héldu að kveldi.
4.
Frétti af ferðum þeirra
fríður reynir skíða,
sá eð stýrði stól fyrir sunnan,
starfaði margt til þarfa:
gjörði garprinn snarpi,
sá gáði að hreystiráðum,
boð um byggðir næstar
að brjótar yrði fljótir.
5.
Frestaði enginn fyrða
fljótt, þó að liði að nóttu,
soltinn hrafn að seðja
né sverð í blóði að herða.
Bjuggust beint með öllu
beimar á staðnum heima,
þrjú hundruð var þegnar
þaktir stáli nöktu.
6.
Eigi mun duga að dylja,
drengir beiddu lengra
efna óðinn setta
ef ýtar vildu nýtir
segja af svinnum jöfri,
sótt bar dag sem nóttu
fyrir auð og ærnum seimi
unna margir kunna.
7.
Kom með kappa marga,
klerka og þjóðir merkar
suðr og sagðist vilja
seggjum gott ráð leggja.
Trúði enginn tiggja
því tryggur hafði ei fyrri
ýtum eyðir spanga
áður verið á láði.
8.
Stefndi að staðnum norðan
stýrir grettis mýrar,
halr með horska sveina
heitaðist við að veita
görpum grimmar hefndir
ef gæfist til þess færi,
fyrir mun biskup bíða
á baulu stól frá Hólum.
9.
Röskvir af reiðar dýri
rekkar stigu merkir
beint með bræði mesta,
búðuðu af dýru skrúði:
Síðan settu víða
sjónar tól frá Hólum
seggir á Sunnlendinga
þótt sveitum erfitt veiti.
10.
Fló fyrir formann þeirra
fréttir ekki léttar:
að höldar hefði heima,
harðir á ríkum garði,
byssur og bogana stælta,
brjótar þaktir spjótum,
því var hugrinn horfinn
harðan að kljúfa barða.
11.
Gjörði geymir hringa
garprinn hyggju snarpi
boð, það bragnar væri
í banni hver sem annar:
nema þeir vísi vildu
veita gisting teita
og þola þær þrautir allar
þjóð sem hann kann bjóða
12.
Þegar að höldar heyrðu
hót frá geira brjóti,
var sem æstust ýtar
óðir og vildu bjóða
geira hríð hinum gamla,
og gæða engri fæðu;
fyr trúi’ eg biskup bíði
og borði fyrir garðinn norðan.
13.
Eftir erindin fluttu
ýtar gengu nýtir
burt, og bergðu engu
nema blunduðu augum stundum
uppá ýmsar sveitir,
óttaslegnir og flótta,
bragnar að byssum þeirra
blíðir* hugðu víða.
14.
Fundu félaga sína
fríðir og inntu síðan
göfugum gæti landa,
og greina af siðunum heima.
Bauð þar enginn bragna
bót, nema lag með spjótum,
beint fyrir breytni ljóta
og byssur yðr að kyssa.
15.
Þá tók ríkr að reiðast,
rekkar máttu ei merkir
orði ansa stilli,
ýtar sáu það nýtir;
báðum hleypti brúnum,
brjótr fékk ánauð skjóta,
beint sem blóðið rauða
var bragð, og lengi þagði.
16.
Hafi þér hugað að gjörla,
hirðir svaraði virða,
hversu að gram mun ganga
geira hríð ef stríðir;
sögðu sikling engan
sigr í éli vigra
ráðinn vera þó ræsir
ríði heim til lýða.
17.
Margur megni treystir
meiðir hyggju leiðar,
gripu sín vopn og gengu
á garð þann tún skal varða.
Sáu það Sunnlendingar,
seggi þurfti ei að eggja,
létu þeir ljóðar brúðir
lóðin þegnum bjóða.
18.
Lysti engan lengra
laufa Þór enn stóra
ferðum fram að halda
nema flýðu allir lýðir,
beint yfir brekku eina
borgaði holtið stoltum,
beygðu byssur margan
þann er bráðr þótti í ráðum.
19.
Niflung nýtra byggða,
nú var hryggr enn dyggvi,
svo vist eðr vínið mæta
vildi ei halrinn gildi
kenna eðr krásir dýrar,
kreppan gjörði að hreppa
nauðuga Norðlendinga,
náðu ei ríku láði.
20.
Sögðu dýrir drengir,
dróttin skalf af ótta:
Betra er burt að halda
og bíða ei eftir stríði;
höfum vær helst til lengi
hungr og raunir þungar
þolað með þýðum jöfri,
þessu er best að fresta.
21.
Hvað er í heimi verra
en hreppa svoddan kreppu
sem seggir sóktu þangað,
sigrinn misstu hinn digra:
Fyr hefir aldri í ferðum
frómur stýrir sóma
fengið forsmán slíka; –
fellir margan elli.
22.
Þegar að seggir sáu
að svinnir máttu ei vinna
sækja Sunnlendinga,
og sveitir voru þar teitar:
allir gjörðu að eggja
ýtar fylkis nýtir,
ríða í burt fyrst rekkar,
ráðum engum náðu.
23.
Dægrin fimm að dvaldist
drótt sú þangað sótti
fram á fornum stöðli,
fríða trúi’ eg um síðir
vistir vænar þrjóti,
vín eðr drykkinn fína,:
hungrið hélt hart að nárum,
hljóðnaði þjóðin rjóða.
24.
Flest vill fyrða þvinga;
fengu ekki drengir
vist nema vatn að drekka
og vonda stundum blöndu,
óbirgð allra handa
erfðu þeir í ferðum,
bragnar urðu að brenna
beinum* og þurrum steinum.
25.
Eftir gisting greinda
greiðir flakka leiðar
biðr í burt að halda
og búðum að svipta prúðum,
illan hafa því ýtar
orðróm þar fyrir norðan:
að hermenn hingað hleyptu
háðir að mínu ráði.
26.
Sló þá ógn yfir alla,
sem áður höfðu í ráði,
rekka rýra að vinna
og ræna þingum vænum;
spenntu sporana að síðum,
spjótum tóku að blóta,
höfðu handfátt næsta,
heyrði langt þeir keyrðu.
27.
Ei mun hægt að halda
heiðri og grimmri reiði
ef hamingjan hata vill drengi
og hirða ekki um virða;
oss hefir hafið á heimi
hvers kyns mekt og slektir;
nú trúi eg drambið digra
drjúpi og verði að krjúpa.
13.8 bragnar] > blíðir leiðrétt.
24.8 beininn] >beinum leiðrétt.


Athugagreinar

13.8 bragnar] > blíðir leiðrétt.
24.8 beininn] > beinum leiðrétt.