Söfn

Íslenska
Nynorsk
Esperanto

Persónuvernd:

Vefurinn safnar engum upplýsingum um notendur sína. Leturgerðir eru frá Google sem skráir notkun á þeim.
Vefkökur (cookies) eru aðeins notaðar til þess að halda utan um innskráningar þeirra sem annast efnisstjórn.

Kötludraumur (II) *

Fyrsta ljóðlína:Már hefir búið / manna göfugastur
Bragarháttur:Fornyrðislag
Viðm.ártal:≈ 1600–1725
Flokkur:Sagnakvæði
Fyrirvari:Eftir að lesa yfir og bera saman við handrit.
1.
Már hefir búið
manna göfugastur
nýtur höfðingi
á nesi Reykja.
Hans frá eg kvinna
Katla héti
sú var menjaskorð
manna stórra.
2.
Þau frá eg unntust
með allri blíðu
hæfði þar hjóna
hvort öðru vel
aldrei kom þar
angur á milli
meðan á láði
þau lifðu bæði.
3.
Már bjóst að heiman
með hrausta drengi
ör við ýta
Aþingis til
skýr skyldi á meðan
skorða falda
skikkju sauma
skjalda Ulli.
4.
Það sá Már
á menja Gunni
þá við skorðu hrings
skilja gjörði
að tár féllu
títt af augum
en það sá á auðarbil
aldrei fyrri.
5.
Það var einhvern dag
í allgóðu veðri
að silkilín gekk
til saumadyngju
að því hugðu
ýtar fæstir
hvað víst í efni
vera mundi.
6.
Fyrst gekk í hús
fóstri hennar
þar sem silkinipt
sat í dyngju
öndu segir hann
auðgrund svipta
og var þá hrygð
á hverjum manni.
7.
Sat yfir fljóð
fjögur dægur
fálundaður
fóstri hennar
inni segir hann
anda í brjósti
þó hann vellafit
ei vekja kynni.
8.
En á fullu
fimmta dægri
vaknaði frúin
fyrst af svefni
var þá hrygð
á hringafríði
en enginn þorði
eptir að leita.
9.
Már kom af þingi
mætur til bygða
var þá frúr brugðið
fögrum vanda
heima sat hún Katla
og hneigði honum ekki
það varð auðarbil
aldrei fyrri.
10.
Már kom á tal
mens við gunni
hver hefir sinni brugðið
sætan þínu?
Mein fær þú ekki
af mælgi þinni
þó mér sorgarefnið
segir hið rétta.
11.
Þér má eg segja
mína harma
þó eg alla menn
aðra leyni
þú munt mér bezt
í manndygð reynast
gjörir það elskan þín
og aðrar dygðir.
12.
Kona þótti mér
koma í skála
heldur húsfreyjuleg
að hitta mig
allt var hennar
orðalag
eins og þá grös gróa
svo gaman þótti.
13.
Hún kallaði mig
Kötlu sína
og bað allvæna
út að ganga.
Mínir skulu vettir
verja sæti
svo skuli það enginn
ugga kunna.
14.
Við gengum svo
frá garði þínum
þangað sem fyrir var
foldar dreyri
þar sá eg ferju
fullvel búna
með árum tveim
á augabragði.
15.
Þá réði eg hana
að heiti frétta
en mér siðlátt
svaraði kvendi:
Alvör má mig
auðgrund kalla
rammar raunir mig
ráku hingað.
16.
Sett voru af mér
sjálfdæmi
þegar á breiða fley
bar mig svanni
laust Alvör þá við
árum tveimur
en yfir rastalaust
rásaði snekkja.
17.
Sá eg lítinn bæ
við löður skeiða
það voru hennar hagleg
húsakynni
þá tók hrundin mig
höndum tveimur
voru þá horfnar
heitar ástir.
18.
Inn leiddi hún mig
í eitt herbergi
það var vandað mjög
og virtum búið
þar voru fljóðin
fögur í sæti
og þóttust mig allar
þessar kenna.
19.
Kæn tók hún Alvör
á karlmanni einum
og bað kinnrjóðan
Kára að vakna
nú er nokkuð
nýtt í fréttum
hér er nú komin
hún Katla í skála.
20.
Sá eg siðugan mann
í silkikyrtli
kinnrjóðan vakna
og kvaddi mig svo
hann bað mig heila
og heppna bæði
sig hafa heimsótt
þó sorgir fengi.
21.
Þú hefir mínum
þekk í morgun
siðlát kona
svefni brugðið
það hefi eg hlotið
af þínum ástum
að hel mun eg bíða
þá burt þú gengur.
22.
Þá kom hún Alvör
og svo ræddi
nú skal Kötlu búa
kerlaug væna
og víndrykk svo
að vörum bera
áður hún sezt
á sængurstokkinn.
23.
Þau skulu ósköp
á þér hrína
sem þú bætur skalt
bíða á aldrei
synjir þú ástar
syni mínum
hefir hann harm borið
hættan lengi.
24.
Þá varð hún Alvör
öllu að ráða
því sinni var allt
frá sætu tekið
eg var þar haldin
allan þann tíma
sem brúður burtu var
frá bóndans garði.
25.
Þá kom hún Alvör
einhvern morgun
að sæng þeirri
er sváfum í bæði
nú mun hún Katla
klæðast verða
þó angur sé það
arfa mínum.
26.
Hátt stundi hann Kári
og hélt að brjósti
þá við hvílu
hans eg skildi
svo vildi eg hafa
verið þar lengur
hefðu ekki forlögin
fundinn slitið.
27.
Við munum eiga
einn son í vónum
þann skaltu kvendið frítt
Kára nefna
síðan munum við
sjást aldregi
meðan á láði
lifum bæði.
28.
Þar er frú belti
breitt og knífur
þriðja hringur
og hann skaltu geyma
það er til merkis
að minnist heldur
föður síns
þá fær hann aldur.
29.
Þér gef eg skikkju
af skýru gulli
men og sylgju
munu það hnossir
þykja flestum
sem það líta
bið eg það eigi
brík gulls til elli.
30.
Varð eg allnauðug
upp að standa
og á sængurstokk
sett eptir þetta
hlaut eg kvenskarti
að klæðast mínu
tjáði þá ei
að tefja lengur.
31.
Þá kom hún Alvör
og mig leiddi
um báðar hendur tók
byrstur svanni
að ferju þeirri
er fyrr við skildi
laust hún þá árum
undan landi.
32.
Heim fylgdi hún mér
að hlaðgarði
sótti þá aptur
sína vetti
óvitandi
öllum mönnum
hvarf mér á burt
þá heim var eg komin.
33.
Nú skaltu hylja
harma þína
hrund allfögur
fyrir heimamönnum
mein skal þér ekki
að mælgi þinni
því eg skal böl þitt
bera að hálfu.
34.
Við skulum skorð gulls
skipta um blæjur
þar til vindsvalur
vetur er úti
þá munu sannast
sorgir þínar
en mér skaltu um kenna
ef mengið fréttir.
35.
Fór svo af vetur
fram til sumars
fagureygan svein
fæddi hún Katla.
Már gafst mikið
að manni ungum
en móðir til hans
minna lagði.
36.
Nafn var þá gefið
nýtum sveini
Már lét Kára
kalla ungan.
Ekki vildi hann
af því bregða
sem móðir í hljóði
mælti forðum.
37.
Leið svo aptur
annað missiri
að Katla varð ólétt
að öðrum sveini
nipt vill hringa
nafni ráða
að Ara skyldu þann
ýtar nefna.
38.
Upp ólust þessir
ungir sveinar
Már elskaði jafnt
mæta hlýra.
Fálát var Katla
fullopt við Kára
það þóknast Má
þeygi vel löngum.
39.
Því ertu Katla
svo þung í sinni
við arfa þinn
opt og tíðum?
Helzt er mér stríð
þú hatir svein ungan
þar undirstaðan
er þér kunnug.
40.
Stakur ertu Már
til manndygða
að ást og prýði
við þér óskyldan
þvi vil eg grátandi
þig um biðja
að ungur sveinn
mín aldrei gjaldi.
41.
Því vil eg heita þér
þekk í brjósti
og með fastmælum
fljóðið halda
þessum að unna
þínum arfa
svo sem af sjálfum mér
sveinn væri getinn.
42.
Leið svo langa hríð
að ljóst varð ekki
annað til hjóna
utan samlyndi.
Fimm eða sex ár
fæddust upp sveinar
bar til tíðinda
hjá brögnum ekkert.
43.
Það var einn morgun
eptir þetta
að Már var mætur
mjög snemma á fótum
og hélt til veiða
með húskarla
var þá veður gott
víst til sjávar.
44.
Svaf þá eptir
í sæng þeirra
húsfreyja Katla
hýr að vanda.
Þá kom hún Alvör
enn að rekkju
var þá svipmikil
seimagerður.
45.
Misskipt er nú
með okkur Katla
þú hefir yndi
af þínum manni
en eg hefi helstríð
eptir arfa minn látinn
og er mér bótalaust
bölið þetta.
46.
Því skaltu velja
um þessa kosti
og mun þér vítið
varla gott þykja
að missa hann Má í dag
af megni sjávar
eða sonur þinn
þig svívirði í orðum.
47.
Þetta þykja mér
þungir kostir
mælti hún Katla
af klökku brjósti
allt fer um skemmdir
sem auðið verður
en hann Má mun eg síst
missa vilja.
48.
Skildu þær svo
skrafið að sinni
var þá sorg í hug
sætum báðum.
Heim kom hann Már
mætur að kvöldi
sá hann hrygð
á hringafríði.
49.
Hver hefir móðgað þig
menjagerður
fljóðið mælti
full af gráti.
Hún Alvör gladdi mig
enn einu sinni
sögu alla
segir hún honum.
50.
Már mælti þá
með mannprýðinni
feldu hrygð alla
fljóð úr brjósti
ráða bót má
á raunum þínum
halda vil eg heitin mín
hrings við gunni.
51.
Við sklulum bæði
búa til veizlu
og bjóða hingað
bræðrum þínum.
Það mun fjölmenni
fylgja hlýrum
sem æran verður af
að endalokum.
52.
Þú skalt enga sorg
auðþöll bera
þó að höfðingjar
hjali í sæti.
Vertu fagnaðarsæl
við firða alla
og engu gegn
fyrr en að þér kemur.
53.
Fyrir sat Már
og fagnar vel brærðum
og með fjölmenni
þeim fór á móti;
höfðinglegir
og horskir að mörgu
því goðorðsmenn
voru gumar allir.
54.
Síðan litu þeir
systur sína
en þeim fljóðið ríkt
fagna vel kunni
hafðir voru þeir
með heiðri í sæti
en hornaflóðið
hölda gladdi.
55.
Þá bar hún Katla
þessa skikkju
sem hún Alvör gaf
áður forðum
menið lék
á mætrar hálsi
þótti það gersemi
gumum flestum.
56.
Már mælti þá
með mannprýðinni
heyrið höfðingjar
hvað eg segi
hér vil eg veizlugrið
virðum setja
og vil eg þau haldi
hver sem drekkur.
57.
Sól skal ráða
settum griðum
sæl og hlý
á suðurlopti
vindur að austan
með vörmum straumum
ís að norðan
og algeysi.
28.
Sjór að vestan
sagðar eru áttir
svo skulu höfðingjar
halda það er eg býð
legg eg við sektir
sem lög vor votta
þar til veizla
vor er á enda.
59.
Gjörðu allir
góðan róm á
að halda það alt
sem húsbóndinn setti.
Hvítings ölið
hölda gladdi
var þá ýta hver
við annan glaður.
60.
Þá var hún Katla
komin í sæti
er sveinarnir léku
sér á gólfi
hann Kári mælti þá
við Kötlu hinn ungi
ljáðu mér menið þitt
móðir mín góða.
61.
Sá það Ari
og sorg fekk af því
að mærin lét
meir eptir hinum.
Fáðu mér gullið
fagurt í hendur
eg vil að brenndum
baugi leika.
62.
Synjaði Kári þá
sínum hlýra
úti að láta
þó um það bæði.
Heldur þú við mig
hóruson leiður
eg á þó eigur
okkar beggja.
63.
Þá varð hljómur
af þeirra orðum
svo allir gjörðu
undrast þetta
en gullbúin
gekk úr sæti
var þá uppi
angrið forna.
64.
En þá sára sorg
sætan hafði
ei var hljótt
þar ýtar drukku.
Upp tók Ásmundur
orð þeirra bræðra
skal nú ættarskömm
orðin vor systir?
65.
Gengin var til hvílu
geðsöm kvinna
var þá sprengur auðsénn
söku vífi
kvaðst hún fyrr vilja
fjörið láta
en hörmung sína
höldar vissu.
66.
Til orða tók Vilhjálmur
og hann Logi
einnig var Sigurður
á sama máli
þykja mátti
þá þessir reiddust
að varla mundi
vært í sæti.
67.
Þess skulum hefna
ef hjörinn dugir
hafi smáð verið
hringaþilja.
Ungur sveinn
kann ekki að ljúga
því eru rök
til ræðu hans nokkur.
68.
Már mælti þá
með mannprýðinni
heyrið höfðingjar
hvað eg segi.
Ósvinna er mikil
eptir börnum
orð að taka
um þó ræði.
69.
Urðu svo bræður
ólmir við þetta
að stillt gat enginn
stolta drengi
þeir sögðust skyldu
þar að komast
hver rök væru
til ræðu sveina.
70.
Þið hafið brizlazt,
svo bræður heyrt hafa
um lýtin þau
sem leynd hafa verið
hafið þó hulið
með hyggindum
en rómur sá hefir
ríkt hjá hlýrum.
71.
Hann Már mælti þá
með mannprýði sinni
það má eg sverja
með sannindarökum
að við Kötlu hefi eg ei
komið í brizli
né vitað hennar
vömm í nokkru.
72.
En segið þér mér
sannir höfðingjar
hvers er sá verður
þó í vömm rati
sem svikinn er
um allar gjörðir
eður sjónhverfingar
sér í blundi?
73.
Burt gekk hann Már
mjög var hann hryggur
í lopt það
sem lá hún Katla
var þá hrygð
á hringafríði
svo mælt gat varla
menjagerður.
74.
Nú er það bót
á böli þínu
að ristill neytir
ráða minna;
segðu alla
söguna brærðum
ella mun hér mannfall
mikið verða.
75.
Katla mælti
mér mun það hollast
þínum ráðum
eg þekkum fylgi
þungt þykir mér
að þreyta við sorgir
þá er betri dauði
fyrir baugagefni.
76.
Síðan fór fljóð
þó að sorgir bæri
á fund sinna
fjögra bræðra
voru þá fálátir
firðar allir
því heiptin brann
í hyggju landi.
77.
Már mælti þá
með mannprýðinni
söguna alla
segðu fram Katla
máske að hugbót verði það
hlýrum þínum
og á hefndarmáli
hvíld verði.
78.
Söguna lla
sagði hún Katla
og frá upphafi
innir rekkum
þar til endir varð
á angri hennar
hlýddu á þetta
horskir bræður.
79.
Síðan með sér
seggir duldu
hennar alla
harma í brjósti
þótti saklaus vera
silkigerður
að raunum þeim
sem ristill hrepti.
80.
Fram stigu bræður
frægir úr sæti
og fyrir Má gengu
með orðum þessum.
Þig má höfðingja
horskan kalla
fyrir mannprýði
makt og dygðir.
81.
Þú hefir hulið
harma hennar Kötlu
þér skulum þakklátir
þar fyrir vera
með langri vingan
meðan líf endist
skal það með fastmælum
af firðum bundið.
82.
Már hélt og Katla
miklar ástir
þar til ellidauð
þau urðu bæði
en Kára frá eg
kappinn gipti
og gáfu honum gnægt
af gózi þeirra.
83.
Settu í Rennudal
svinnan að fóstri
og til kvonfangs
kænan studdu
bjó þar til elli
bóndi ríkur
og dulvitur
drengurinn þótti.
84.
Þó var af öllum
þessi vel kendur
hafði hylli
höfðingja góðra
kunni straumagang
og stjörnulistir
er svo úr sögunni
seimabaldur.
85.
Ari frá eg Mársson
var mikill höfðingi
og föður sínum líkur
um flest atgjörvi.
Margur er maður
af mætum kominn
herma það fornar
fræðibækur.
86.
Nú mun eg ljóðalag
láta standa
því lýðum þykir
langt að heyra.
Ekki fást hér
Eddukenningar
heldur samfellur
sagna minna.
87.
Býð eg ekki
bögurnar þessar
greindum skáldum
né göfugum mönnum.
Börn eru ei vönd
að bragarsmíði
þau munu ljóðin
þiggja vilja.
88.
Nú mega Kötludraum
kappar nefna
ljóð óvönduð
ef læra nenna.
Bregðist oss aldrei
blessan drottins.
Hér líður bragur
en höldar þagni.